AlbStars

Kreu Iii Shtetet Ilire

--------------------------------------------------------------------------------

N fundin e shek. V p.e. son ilirt hyn n rrugn e zhvillimit skllavopronar. N shekujt q pasuan e deri
n pushtimin romak krahinat m t prparuara ilire, ato jugore, kryesisht bregdetare, njohn zhvillimin e
tyre m t lart shoqror e politik t pavarur. Urbanizimi intensiv i ksaj treve dhe zhvillimi q mori, pr pasoj, mnyra antike e prodhimit n shek. IV-III p.e. son çoi n krijimin e nj shoqrie antike t mirfillt
dhe n formimin e nj vargu shtetesh ilire, t cilat u inkuadruan n qytetrimin e prparuar t bots mesdhetare.

Midis formacioneve shtetrore q u formuan n trevn e gjer ilire, ai q arriti nj shkall t lart t zhvillimit politik dhe q luajti nj rol t shquar n ngjarjet politike t kohs qe Shteti Ilir apo Mbretria Ilire. Q nga dukja e ktij shteti emrat ilir dhe Iliri morn, prveç kuptimit t gjer etnik, edhe nj kuptim t ngusht politik, q u lidhn me fatet historike t ktij formacioni shtetror dhe t popullsis s tij, e cila n burimet e shkruara do t njihet me emrin Illyrii propriedictii (ilir t mirfillt). N koh t ndryshme Mbretria Ilire ushtroi pushtetin e vet, natyrisht me luhatjet q i imponuan rrethanat politike, n nj territor t gjer q prfshinte krahinat prej lumit Naretva (Narona) n veri e deri te lumi Vjosa (Aous), n jug me nj shtrirje drejt lindjes deri te liqenet Lyhnide n kufi me Maqedonin dhe m n veri me Mbretrin Dardane.

N krahinat m jugore ilire u formua nj shtet tjetr i rndsishm ilir i njohur me emrin Shteti i Epirit, i
cili shquhet sidomos n ngjarjet politike t fundit t shek. IV dhe t çerekut t par t shek. III p.e. son. N kohn e shtrirjes m t gjer t tij, ai prfshinte tokat prej lumit Vjosa (Aous) e deri n gjirin e Arts
(Nikopolit), duke u kufizuar nga jugu me Akarnanin, kurse nga lindja me Thesalin e Maqedonis.

N kt hapsir kan ekzistuar si formacione shtetrore t pavarura edhe nj varg qytetesh shtete, si Dyrrahu, Apolonia, Ambrakia, historia politike e t cilave u zhvillua her n lidhje t ngusht e her n kundrshtim me at t Shtetit Ilir dhe t atij t Epirit. N rrethana t caktuara politike lindin gjithashtu formacione m pak t rndsishme n formn e lidhjeve qytetare (Koinon), si ajo e Bylinve etj., q kan nj pesh m t vogl n historin politike t Iliris.

N krahinat e brendshme jugore dhe qendrore ilire u formuan tri mbretri t vogla ilire: e paionve, e dardanve dhe e athamanve. E para shfaqet me nj shklqim t shkurtr n shek. IV p.e. son pr t rn pastaj shpejt nn goditjet e politiks ekspansioniste t shtetit maqedon, kurse dy t fundit dalin n arenn politike n shek. III me nj rol t parndsishm.

Popullsit ilire t krahinave t brendshme qendrore e veriore nuk njohn deri n fillim t ers son nj organizim politik shtetror; edhe n kt koh ato arritn t organizohen vetm n federata fisnore, siç sht rasti i dalmatve ose i fiseve t tjera.