AlbStars

Kreu V Shteti Ilir - Fuqi Mesdhetare. LuftĖrat KundĖr RomĖs (231 - 168)

--------------------------------------------------------------------------------

SHTETI ILIR - FUQI MESDHETARE. LUFTĖRAT KUNDĖR ROMĖS
(231 - 168)

N historiografin moderne sht br zakon q shtetin ilir t mesit t shek. III ta quajn shteti ardian. Studiuesit q e pagzuan me kt emr ia atribuojn formimin e ktij shteti fisit t ardianve. Sipas tyre, ky fis, i shtyr nga keltt q vinin nga veriu u bart gjat shek. IV n bregun e djatht t Narons, prball ishullit Far, n jug t dalmatve; pa i braktisur kto krahina, aty nga mesi i shek. III p.e. son n kohn e sundimit t Pleuratit, atit t Agronit, ardiant zbritn gjat bregdetit deri thell n jug. Nn goditjet e ardianve, sipas ktyre studiuesve, ran mbretrit e vjetra t enkelejve dhe t taulantve dhe ardiant u imponuan pushtetin e tyre gjith fiseve t Iliris s Jugut; u krijua kshtu nj mbretri e re, shum m e gjer sesa t parat, q shtrihej nga kufijt e Epirit deri prtej Narons n veri.

Kjo tez, ndonse prfaqsonte mendimin m t prhapur, nuk mbeti pa u kundrshtuar.Studiues t tjer vun n dyshim rolin e ardianve n formimin e shtetit dhe u prpoqn q tā€™i zvendsonin ata me labeatt, t cilt kishin nj pozit qendrore n mbretri ndaj asaj periferike t ardianve.Nuk u pranua gjithashtu origjina ardiane e dinastis themeluese t Agronit, e cila u krkua prsri te labeatt; u vu n dukje me t drejt, se Agroni njihej si mbret i ardianve, vetm te historiani Dion Kasi, nj burim i von i shekullit II t ers son, kurse autor t tjer, m t hershm e m t besueshm, e prmendin si nj mbret t ilirve. M n fund u prjashtua mundsia e lindjes s ktij shteti, si rrjedhoj e pushtimeve t nj fisi dhe u paraqit si krijes e nj grupi sundimtarsh, t cilt bashkuan fise q kishin interesa t prbashkta dhe lidhje afrie me dinastin pushtuese.

Me gjith ndryshimet q paraqesin pikpamjet e shqyrtuara, ato bashkohen n vshtrimin q i bjn thelbit t ēshtjes: formacioni politik pr t cilin bhet fjal paraqitet si nj shtet fisnor dhe si nj vepr personale e nj sundimtari, qoft ky Pleurati apo i biri i tij, Agroni.

Teza mbi zhdukjen pas vitit 270 t mbretris s enkelejve dhe t taulantve dhe formimi rreth mesit t shek. III p.e. son i nj mbretrie ardiane shum m t gjer e m t fuqishme se t parat paraqitet sot si nj trajtes mekanike.Me t drejt sht vn n dukje se ksaj teze i mungon argumentimi historik dhe se e ashtuquajtura mbretri e enkelejve sht nj krijes e historiografis moderne.

Nga ana tjetr, shteti ilir i mesit t shek. III shihet si nj dukuri krejt e re n botn ilire. Sipas autorve t ksaj pikpamjeje ilirt nuk njihnin m par veēse nj rend fisnor dhe vetm pas mesit t shek. III u krijua ky Ā« entitet politik krejtsisht i ri Ā». Analiza objektive e burimeve tregon se mbretria e Agronit sht trashgimtare e drejtprdrejt e shtetit t mparshm ilir, pa asnj ndrprerje n traditn e vet politike. Qendra e ktij shteti ka qen m n jug se sa pranohet dhe brthamn e tij kryesore e prbnin tokat e shtetit t vjetr ilir, t cilat gjat konfliktit me Romn u bn teatri i veprimeve m t rndsishme ushtarake. Ardiant banonin gjithashtu m n jug; sipas autorve antik ata nuk jan veēse nj nga popullsit e rndsishme q bnin pjes n shtetin ilir dhe nuk u njihet ndonj rol i veēant n formimin e mbretris s Agronit. Prfshirja e tyre n prbrjen e shtetit ilir ndodhi, sikurse sht vn n dukje me t drejt, n drejtim t kundrt nga ai i pranuar, nprmjet shtrirjes s ktij shteti n veri. Burimet tregojn qart se banort e ktij shteti quhen si m par Ā« ilir Ā», vendi Ā« Iliri Ā» dhe sundimtart Ā« mbretr ilir Ā».